Kuymak mı Muhlama mı? Karadeniz’in İki Kardeş Lezzetinin Hikâyesi

Karadeniz sabahlarının soğuk sisini yaran ilk kokulardan biri tereyağıdır. Ocakların başında sarı yağ usul usul erirken bölgede sıkça duyulan iki kelime vardır: kuymak ve muhlama. Aynı sofra kültürünün iki farklı yorumu olan bu yemekler, yöreden yöreye isim değiştirir, malzemeler benzer kalsa da dokusu, kıvamı ve hikâyesi başka başka anlatılır. Bu nedenle çoğu kişi "Kuymak ile muhlama aynı mı?" sorusunun cevabını merak eder.

Kısaca söylemek gerekirse:
Evet, köken olarak aynı gelenekten gelirler; ancak hazırlanış ve kullanım alışkanlıklarına göre bölgesel farklar belirginleşir.

Bu yazı, kuymak ve muhlama arasındaki farkı, tatlarını ve Karadeniz kültüründeki yerlerini detaylı biçimde ele alır.

Kuymak Nedir? (Trabzon-Rize Yöresinde Kullanılan İsim)

Trabzon’un kıyıya yaslanmış köylerinde, Rize’nin çarşılarında, sabahın ilk çay buharları arasında duyulan isim sıklıkla kuymak olur.
Bakır sahanda tereyağının kızarmasıyla başlayan bu tarif, unun kavrulmasıyla devam eder. Tereyağının eve yayılan kokusu Karadeniz’de çocukluğun anılarını hatırlatır.

Kuymak özellikleri:

• Genellikle mısır unu + tereyağı + peynir ile yapılır.

• Kıvamı daha dengelidir, un miktarı daha belirgindir.

• Mıhlamaya göre daha koyu ve tok bir yapı verir.

• Trabzon ve Rize’nin sahil kesiminde yaygın adı kuymaktır.

Bir kaşık daldığında peynir uzayıp sahandan taşacak gibi olur; işte bu görüntü kuymak sofrasının gerçek şenliğidir.

Muhlama Nedir? (Laz Kültüründe Etli, Daha Peynire Yaslanan Hâli)

Rize’den sonra yol Pazar, Ardeşen, Fındıklı yönüne kıvrıldıkça; Artvin yaylalarına yaklaştıkça isim yavaşça değişir ve sofrada artık muhlama denir.
Malzemeler benzer olsa da Laz köylerinde tarif daha peynire yaslanır. Un ya çok azdır ya da hiç kullanılmaz; tereyağı daha bol, peynir daha cömerttir. Sonuç daha akışkan, daha uzayan ve yağın içinden ipek gibi kayan bir dokudur.

Muhlama özellikleri:

• Mısır unu miktarı az, bazen yoktur.

• Peynir oranı daha yüksektir.

• Yağ tavada daha belirgin yüzey oluşturur.

• Özellikle Laz mahallelerinde bu isim tercih edilir.

Bu nedenle bazılarına göre kuymak tok bir lezzet, muhlama ise daha akışkan ve yoğun peynir aromalı bir yorumdur.

Kuymak ve Muhlama Arasındaki Farklar

Aynı kökten gelmelerine rağmen bölgesel kullanım farklılıkları oluşmuştur.

Her iki yemek de yanında taze ekmek ve çay ile servis edildiğinde Karadeniz kahvaltısının vazgeçilmezidir.

Peki Hangisi Daha Güzel?

Bu sorunun cevabı damak tadına göre değişir:

• Koyu kıvam ve mısır ununun kokusunu sevenler → Kuymak

• Daha uzayan peynir, yağlı ve akışkan dokuyu sevenler → Muhlama

Aslında iki tabak yan yana geldiğinde isim anlamını yitirir; önemli olan sofrada paylaşılan sıcaklıktır.

Her lokmada dağ rüzgârı, dere sesi ve Karadeniz’in sade ruhu saklıdır.

Son Söz – İki İsim, Bir Kültürün Aynı Ateşi

Bazen bir sahanda kuymak, bazen bir tavada muhlama…
İki farklı kelime, tek ruh; iki yöre, aynı sıcaklık.

Tereyağının altın rengi ve peynirin uzayan telleri, Karadeniz’in hem sesi hem suskunluğudur. Kültürün sofrada yankı bulmuş hâlidir.
Bir tabak kuymak ya da bir tas muhlama, göçlerin, yaylaların, çay bahçelerinin, sabah sisinin tadıdır.

Kısacası:

Kuymak ve muhlama, Karadeniz’in toprağından gelen iki kardeş lezzettir.
Hangisine rastlarsanız rastlayın, içinizde dağların kokusu kalır.